भारताचा शून्य मैलाचा दगड (Zero Mile): देशाचा भौगोलिक केंद्रबिंदू

नागपूर हे भारताचे भौगोलिक केंद्र आहे, याची साक्ष देणारी वास्तू म्हणजे 'झिरो माईल'. ब्रिटीश राजवटीत अखंड भारताची अंतरे मोजण्यासाठी या ठिकाणाचा वापर केला जात असे.

ऐतिहासिक महत्त्व

• निर्मिती: १९०७ मध्ये 'ग्रेट ट्रिग्नोमेट्रिकल सर्व्हे ऑफ इंडिया' दरम्यान ब्रिटीशांनी हा दगड येथे बसवला.
• मोजमाप: या केंद्रापासून भारतातील महत्त्वाच्या शहरांचे अंतर मैलांमध्ये मोजले जात असे. आजही या स्तंभावर विविध शहरांची अंतरे कोरलेली पाहायला मिळतात.

वास्तूची रचना

• या स्मारकात एक वालुकामय दगडाचा स्तंभ (Sandstone Pillar) आहे.
• स्तंभाच्या बाजूला चार घोडे आणि काही शिल्पे आहेत, जी ब्रिटीशकालीन स्थापत्यकलेचा नमुना दर्शवतात.
• हे ठिकाण नागपूरच्या विधानभवनाजवळ आणि मॉरिश कॉलेजच्या टी-पॉइंटवर आहे.

आजची स्थिती

आता या परिसराचे सुशोभीकरण करून तिथे एक सुंदर मेट्रो स्टेशन (Zero Mile Freedom Park Station) उभारण्यात आले आहे. हे मेट्रो स्टेशन केवळ वाहतुकीचे साधन नसून एका ऐतिहासिक वास्तूभोवती गुंफलेले आधुनिक पर्यटन स्थळ बनले आहे.