Citypedia Nagpur - User contributions [en]

नागपुरी मारबत उत्सव: जगातील एकमेव आगळीवेगळी परंपरा

2026-02-11T14:47:56Z

Admin: Created page with "नागपूरची '''<nowiki/>'मारबत'<nowiki/>''' आणि '''<nowiki/>'बडग्या'''' म्हणजे विदर्भाच्या सांस्कृतिक जीवनातील एक अविभाज्य भाग. दरवर्षी पोळ्याच्या दुसऱ्या दिवशी (पाडव्याला) हा उत्सव अत्यंत उत्साहात साजरा के..."

नागपूरची '''<nowiki/>'मारबत'<nowiki/>''' आणि '''<nowiki/>'बडग्या'''' म्हणजे विदर्भाच्या सांस्कृतिक जीवनातील एक अविभाज्य भाग. दरवर्षी पोळ्याच्या दुसऱ्या दिवशी (पाडव्याला) हा उत्सव अत्यंत उत्साहात साजरा केला जातो. सुमारे १५० वर्षांहून अधिक काळ चालत आलेली ही परंपरा सामाजिक दुष्प्रवृत्तींवर प्रहार करण्याचे एक माध्यम आहे.

=== मारबत उत्सवाची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी ===
या उत्सवाची सुरुवात १८८५ च्या सुमारास झाली. या परंपरेमागे दोन मुख्य कथा सांगितल्या जातात:

* '''ऐतिहासिक संदर्भ:''' असे मानले जाते की, नागपूरचे भोसले घराण्यातील बंकाबाई यांनी ब्रिटीशांशी हातमिळवणी केली होती. त्यांच्या या कृतीचा निषेध करण्यासाठी नागपूरच्या जनतेने 'काळ्या मारबती'ची प्रतिमा तयार करून तिची मिरवणूक काढली.
* '''पौराणिक संदर्भ:''' काही लोक मारबतीला महाभारतातील 'पुतना' मावशीचे प्रतीक मानतात, जिने बालकृष्णाला मारण्याचा प्रयत्न केला होता.

=== काळी मारबत आणि पिवळी मारबत ===
नागपुरात दोन मुख्य मारबती असतात:

* '''पिवळी मारबत:''' ही तऱ्हाणे तेली समाजातर्फे काढली जाते. ही मारबत शहराच्या कल्याणासाठी आणि रोगांच्या निवारणासाठी मानली जाते.
* '''काळी मारबत:''' ही मारबत समाजातील अनिष्ट प्रथा आणि गद्दारीचे प्रतीक मानली जाते.

=== 'बडग्या': सामाजिक व्यंग ===
मारबतीसोबतच '''<nowiki/>'बडग्या'''' देखील मिरवणुकीत असतो. बडग्या म्हणजे समाजातील भ्रष्ट राजकारणी, वाईट प्रवृत्ती किंवा त्या वर्षातील ज्वलंत समस्यांचे प्रतीक असणारी एक मानवी आकृती. लोक विविध घोषणा देऊन आपल्या मनातील राग या बडग्याद्वारे व्यक्त करतात.

=== मिरवणूक आणि घोषणाबाजी ===
नागपूरच्या अरुंद गल्ल्यांमधून जेव्हा ही मिरवणूक निघते, तेव्हा संपूर्ण वातावरण घोषणांनी दणाणून जाते. यातील सर्वात प्रसिद्ध घोषणा म्हणजे:<blockquote>'''"इडा पिडा घेऊन जा गे मारबत!"'''</blockquote>याचा अर्थ असा की, समाजातील सर्व दुःख, रोगराई आणि वाईट गोष्टी तू स्वतःसोबत घेऊन जा आणि शहराला सुखी कर.

=== उत्सवाचे सामाजिक महत्त्व ===
आजच्या काळातही मारबत उत्सव आपले महत्त्व टिकवून आहे.

* '''जनजागृती:''' वाढती महागाई, भ्रष्टाचार, प्रदूषण किंवा सामाजिक अन्याय यांवर भाष्य करणारे 'बडग्ये' आजही मिरवणुकीत आकर्षण ठरतात.
* '''सामूहिक एकता:''' या उत्सवात जात-पात विसरून संपूर्ण नागपूरकर एकत्र येतात.

----<blockquote>'''विशेष माहिती:''' मारबत उत्सवाच्या दिवशी नागपूरमध्ये होणारी गर्दी ही अक्षरशः अलोट असते. हा उत्सव संपल्यानंतर मारबतीचे दहन केले जाते, जे वाईट प्रवृत्तींच्या नाशाचे प्रतीक आहे.</blockquote>

Main Page

2026-02-11T14:47:05Z

Admin:

__NOTOC__
<div style="background: linear-gradient(to right, #d58a11, #fd100c); color: white; padding: 10px 10px; border-radius: 12px; text-align: center; margin-bottom: 20px; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0, 0, 0, 0.2);">
== '''Welcome to Nagpur Citypedia.. / नागपूर सिटिपीडियामध्ये स्वागत..!''' ==
सिटिपीडिया ऑनलाईन. महाराष्ट्रातील प्रमुख शहरांचे विकी-पोर्टल.. .
सिटीपीडिया: शहरातील व्यक्ति, संस्था, घडामोडी आणि नागरी समस्यांवर चर्चा-संवाद करणारा, सजग नागरिकांच्या मदतीने तयार होत जाणारा विकिपीडिया ज्ञानकोश.. कोणीही लिहू शकेल/ Edit करू शकेल असा हा मुक्त ज्ञानकोश (विकिपीडिया) आहे. आपणही सदस्य होऊन हा ज्ञानकोश अधिक उपयुक्त आणि परिपूर्ण होण्यास हातभार लाऊ शकता.. सदस्य व्हा, आपापल्या शहराची माहिती जोडत जोडत एक अभिनव ज्ञानकोश निर्माण करूया.

<div style="display:flex; flex-wrap:wrap; gap:10px; margin-top:5px;">
<div style="flex:1; min-width:220px; background:#EAF7A1; padding:5px; border-radius:10px;">
<h5 style="color:#006600;"><small>'''सिटिपीडिया फाउंडेशनच्या वतीने महाराष्ट्रातील अनेक शहरांसाठी प्रत्येक शहराचा स्वत:चा सिटिपीडिया तयार केला जात आहे, ज्यात त्या शहरातील नागरिक शहराविषयी लिहितील. विकिपीडियाच्या धर्तीवर लोकांच्या सहभागाने विकसित होणारा हा ज्ञानकोश भविष्यातील मोठा संदर्भ-ग्रंथ होणार, हे निश्चित.. !'''</small></h5>
</div>

<div style="flex:1; min-width:220px; background:#fff5e6; padding:5px; border-radius:10px;">
<h5 style="color:#006600;">It is a forum and City encyclopedia in making, of the citizen, by the citizen, for the citizen on history, geography, personalities, institutes, happenings & civic issues in Mumbai. This will help us to find practical solution on Civic Issues</h5></div>

<div style="flex:1; min-width:220px; background:#e6ffe6; padding:5px; border-radius:10px;">
<h5 style="color:#006600;"><small>'''विकिपीडियाचे घोषवाक्य आहे "लिहा - वाट पाहू नका" त्याप्रमाणे लिहायला सुरुवात करा, सिटीपीडियाचे सदस्य व्हा, नवीन लिहा किंवा आधीच लिहीलेल्या लेखात सुधारणा करा.. सर्वांच्या सहभागाने एक नवी निर्मिती करूया...'''</small></h5></div>

</div>
</div>

<div class="portal-container">


<div class="portal-box">
<div class="portal-header color-attractions">लेखनासाठी काही विषय..</div>
* [[दीक्षाभूमी: आधुनिक भारताचे ऐतिहासिक धम्मचक्र प्रवर्तन]]
* [[सीताबर्डी किल्ला: १८१७ च्या ऐतिहासिक लढाईचा साक्षदार]]
* [[रामटेक राम मंदिर: महाकवी कालिदासांच्या 'मेघदूत' काव्याची जन्मभूमी]]
* [[ड्रॅगन पॅलेस (कामठी): भारत-जपान मैत्रीचे प्रतीक व सुंदर बौद्ध विहार]]
* [[श्रीमंत पोद्दारेश्वर राम मंदिर: शहरातील ऐतिहासिक वास्तुकलेचा नमुना]]
* [[भारताचा शून्य मैलाचा दगड (Zero Mile): देशाचा भौगोलिक केंद्रबिंदू]]
* [[नाग नदी: शहराची जीवनवाहिनी आणि तिचा इतिहास]]
* [[हवामान: नागपूरचा कडक उन्हाळा आणि विषम हवामान]]
* [[अंबाझरी/ फुटाला तलाव: नागपूरची प्रमुख निसर्गरम्य स्थळे]]
* [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ (RSS) मुख्यालय: नागपूरची राजकीय ओळख]]
* [[नीरी (NEERI): राष्ट्रीय पर्यावरण अभियांत्रिकी संशोधन संस्था]]
* [[राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठ: प्रमुख शिक्षण केंद्र]]
* [[रमण विज्ञान केंद्र: मध्य भारतातील प्रसिद्ध वैज्ञानिक संस्था]]
* [[नागपुरी संत्री: जगप्रसिद्ध गोड-आंबट चवीची संत्री व त्यांचा व्यापार]]
* [[नागपुरी मारबत उत्सव: जगातील एकमेव आगळीवेगळी परंपरा]]
* [[नागपुरी सावजी खाद्यसंस्कृती: झणझणीत मसालेदार मांसाहारी चव]]
* [[व्याघ्र राजधानी (Tiger Capital): ताडोबा, पेंच इ. अभयारण्यांचे प्रवेशद्वार]]
</div>


<div class="portal-box">
<div class="portal-header color-personalities">सिटिपीडिया कशासाठी ?</div>
शहरातील जीवन आता अधिकाधिक केविलवाणे, भकास होत आहे. वाढत्या शहरीकरणामुळे प्रचंड प्रमाणात अस्वस्थता वाढत आहे, प्रश्नांची भीषणता वाढत आहे. महाराष्ट्रात १० लाख लोकसंख्येपेक्षा जास्त लोकसंख्या असलेली ७ शहरे आहेत आणि ती भारतातील इतर कुठल्याही राज्यापेक्षा सर्वाधिक आहेत. गेल्या ५० वर्षांत भारतातील शहरी लोकसंख्या १०% नी वाढली. २०३० पर्यंत भारतातील किमान ४०% लोक शहरांत राहात असतील.

शहरात राहणार्‍या सामान्य माणसाला सकाळ-संध्याकाळ अनंत अडचणींचा सामना करावा लागत आहे, समस्या वाढत आहेत. शहरातील या परिस्थितीमध्ये सुधारणा व्हावी, अशी सगळ्यांची इच्छा असते. जागरूक नागरिक असतात, हाताच्या बोटांवर मोजण्याइतके, नागरी संघटना खूप दिसतात, झपाट्याने काम करतात, प्रश्नाला भिडतात, अडचणी आल्यावर कोलमडतात, दुसर्‍या फळीतील नेतृत्त्व उभे करायला खूप त्रास होतो, अशा संघटनांना सिटीपीडिया हे माध्यम आधार ठरेल. समविचारी सजग नागरिकांना नागरिकांना व्यक्त होण्यासाठी आणि एकत्र येऊन प्रश्नांचा मागोवा आणि पाठपुरावा करण्यासाठी सिटीपीडिया हे माध्यम उपयोगी ठरेल. ठाणे शहर स्मार्ट सिटी योजनेअंतर्गत आहे, पण ते खऱ्या अर्थाने स्मार्ट होण्यासाठी सिटीपीडिया महत्त्वाची भूमिका बजावू शकते.
</div>


<div class="portal-box">
<div class="portal-header color-institutes">🎓 Institutes</div>
<br>[[Savitribai Phule Pune University]]
<br>[[Fergusson College]]
<br>[[National Chemical Laboratory]]
<br>[[Category:Education in Pune|Browse list...]]
</div>


<div class="portal-box">
<div class="portal-header color-civic">📢 Civic Issues & Services</div>
<br>[[Pune Metro]] updates.
<br>[[Pune Municipal Corporation|PMC]] services.
<br>[[Waste Management]] initiatives.
<br>[[Category:Pune Civic Life|Reports...]]
</div>
</div>

<div style="display: flex; background: #cedbe4; border: 1px solid #d1d5db; border-radius: 15px; padding: 25px; margin-bottom: 20px; gap: 20px; align-items: center; box-shadow: 0 2px 8px rgba(0,0,0,0.05); font-family: sans-serif;">

<div style="flex: 4; text-align: center; border-right: 1px solid #e2e8f0; padding-right: 25px;">
<div style="font-size: 20px; font-weight: bold; color: #333; line-height: 1.1;">
<span style="color: #c53030;">सिटिपीडिया फाउंडेशन</span></div>

<div style="font-size: 15px; color: #475569; line-height: 1.5;">आज मितीस तीन शहरांचे सिटिपीडिया तयार करण्याचे काम हाती घेतले असून, मुंबई शिवाय ठाणे आणि पुणे शहरांच्या सिटिपीडियावर जाण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा.
ठाणे शहर सिटिपीडिया: https://thane.citypedia.online
पुणे शहर सिटिपीडिया: https://pune.citypedia.online</div>
</div>

<div style="flex: 6; padding-left: 10px;">
<div style="background: #ffffff; border: 1.5px dashed #cbd5e1; padding: 15px; border-radius: 10px; font-size: 14px; box-shadow: inset 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.02);"> <span style="font-weight: bold; color: #1e293b;">लेखन वर्गवारी (Categories): महाराष्ट्र संबंधित | महाराष्ट्र भूषण | महाराष्ट्रातील संस्था उपक्रम | नगर नियोजन | लोकप्रतिनिधी | नागरी समस्या | ज्येष्ठ नागरिक | ई-बुक ऑडिओ लेख | कला क्रीडा सांस्कृतिक | पर्यावरण | शासकीय योजना | चित्रपट नाट्य परीक्षण | कोर्ट कायदा नियम | लक्षवेधी बातम्या | सिटीपीडिया</div>
</div>
</div>

सीताबर्डी किल्ला: १८१७ च्या ऐतिहासिक लढाईचा साक्षदार

2026-02-11T14:46:25Z

Admin: Created page with "नागपूर रेल्वे स्थानकाच्या अगदी समोर असलेल्या दोन टेकड्यांवर हा किल्ला वसलेला आहे. आज हा किल्ला भारतीय लष्कराच्या (Indian Army) ताब्यात असला, तरी त्याचा इतिहास मराठा साम्राज्य आणि ब्रिटी..."

नागपूर रेल्वे स्थानकाच्या अगदी समोर असलेल्या दोन टेकड्यांवर हा किल्ला वसलेला आहे. आज हा किल्ला भारतीय लष्कराच्या (Indian Army) ताब्यात असला, तरी त्याचा इतिहास मराठा साम्राज्य आणि ब्रिटीश सत्ता यांच्यातील संघर्षाशी जोडलेला आहे.

=== किल्ल्याची निर्मिती ===
या किल्ल्याचे बांधकाम कोणी केले, याबाबत अनेक मते आहेत. काही इतिहासकारांच्या मते, गोंड राजांच्या काळात येथे लहान तटबंदी होती. मात्र, १८१७ मध्ये ब्रिटीशांनी या टेकडीचे सामरिक महत्त्व ओळखून येथे भक्कम किल्ला उभारला. या किल्ल्याला दोन भाग आहेत—मोठी बर्डी आणि छोटी बर्डी.

=== सीताबर्डीची ऐतिहासिक लढाई (१८१७) ===
या किल्ल्याचे नाव इतिहासात अजरामर झाले ते २६-२७ नोव्हेंबर १८१७ रोजी झालेल्या **'सीताबर्डीच्या लढाई'**मुळे.

* ही लढाई नागपूरचे तत्कालीन शासक '''अप्पासाहेब भोसले''' आणि ब्रिटीश ईस्ट इंडिया कंपनी यांच्यात झाली.
* अप्पासाहेबांच्या सैन्याने ब्रिटीशांच्या रेसिडेन्सीवर हल्ला केला होता.
* अत्यंत अटीतटीच्या झालेल्या या लढाईत मराठा सैन्याने मोठे शौर्य गाजवले, परंतु अखेर ब्रिटीशांनी आधुनिक शस्त्रास्त्रांच्या जोरावर या टेकडीवर ताबा मिळवला. या विजयामुळे विदर्भातील ब्रिटीश सत्ता अधिक मजबूत झाली.

=== वास्तुकला आणि संरक्षण ===

* हा किल्ला लष्करीदृष्ट्या अत्यंत सुरक्षित मानला जातो. याच्या सभोवताली खोल खंदक असून भक्कम दगडी भिंती आहेत.
* किल्ल्याच्या आत काही ऐतिहासिक तोफा आणि ब्रिटीशकालीन इमारतींचे अवशेष आजही पाहायला मिळतात.
* येथून संपूर्ण नागपूर शहराचे विहंगम दृश्य दिसते, म्हणूनच लष्करी हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी हे सर्वोत्तम ठिकाण होते.

=== किल्ल्यातील स्मारके ===
किल्ल्याच्या आत काही महत्त्वाची ठिकाणे आहेत:

* '''नवाब कादर अली यांचे थडगे:''' १८५७ च्या स्वातंत्र्यलढ्यात ब्रिटीशांनी नवाब कादर अली आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांना याच किल्ल्यात फाशी दिली होती. त्यांचे स्मारक येथे आहे.
* '''शूर सैनिकांच्या स्मृती:''' लढाईत कामी आलेल्या सैनिकांच्या आठवणीत येथे काही शिलालेख आणि स्मारके उभारण्यात आली आहेत.

=== पर्यटकांसाठी प्रवेश ===
हा किल्ला भारतीय लष्कराच्या प्रादेशिक सेनेच्या (Territorial Army) देखरेखीखाली असल्याने येथे सामान्य नागरिकांना दररोज प्रवेश मिळत नाही. वर्षभरातून केवळ तीन दिवस हा किल्ला लोकांसाठी खुला असतो: १. '''२६ जानेवारी''' (प्रजासत्ताक दिन) २. '''१ मे''' (महाराष्ट्र दिन) ३. '''१५ ऑगस्ट''' (स्वातंत्र्य दिन)
----<blockquote>'''माहिती टीप:''' सीताबर्डी किल्ल्याच्या पायथ्याशी असलेली 'सीताबर्डी बाजारपेठ' ही नागपुरातील सर्वात जुनी आणि गजबजलेली बाजारपेठ आहे. एका बाजूला लष्करी शिस्त आणि दुसऱ्या बाजूला व्यापाराची लगबग, असे पुण्याच्या पेठांसारखेच चित्र येथे पाहायला मिळते.</blockquote>

नागपुरी संत्री: जगप्रसिद्ध गोड-आंबट चवीची संत्री व त्यांचा व्यापार

2026-02-11T14:45:23Z

Admin: Created page with "नागपूरचे नाव घेतल्यावर डोळ्यासमोर सर्वात आधी येतात ती म्हणजे रसरशीत, गडद नारिंगी रंगाची '''<nowiki/>'नागपुरी संत्री''''. केवळ महाराष्ट्रातच नाही, तर जगभरात नागपूरच्या संत्र्यांची एक वेगळी..."

नागपूरचे नाव घेतल्यावर डोळ्यासमोर सर्वात आधी येतात ती म्हणजे रसरशीत, गडद नारिंगी रंगाची '''<nowiki/>'नागपुरी संत्री''''. केवळ महाराष्ट्रातच नाही, तर जगभरात नागपूरच्या संत्र्यांची एक वेगळी ओळख आणि बाजारपेठ आहे. या संत्र्यांनी नागपूरला जागतिक व्यापार नकाशावर एक महत्त्वाचे स्थान मिळवून दिले आहे.

=== नागपुरी संत्र्याचा उगम आणि इतिहास ===
नागपुरात संत्र्याच्या लागवडीचा इतिहास सुमारे ३०० वर्षे जुना आहे. १८ व्या शतकात रघुजीराजे भोसले यांच्या काळात राजस्थान किंवा मध्य भारतातून संत्र्याची रोपे नागपुरात आणली गेली असे मानले जाते. येथील '''काळी कसदार मृदा''' आणि '''विशिष्ट हवामान''' संत्र्याच्या पिकासाठी अतिशय पोषक ठरले.

=== संत्र्याचे दोन मुख्य हंगाम ===
नागपुरात संत्र्याचे पीक वर्षातून दोनदा घेतले जाते, ज्याला स्थानिक भाषेत 'बहार' म्हणतात:

* '''आंबे बहार:''' याची फुले फेब्रुवारीत येतात आणि फळे '''सप्टेंबर-ऑक्टोबर''' मध्ये बाजारात येतात.
* '''मृग बहार:''' याची फुले जूनमध्ये येतात आणि फळे '''जानेवारी-मार्च''' दरम्यान उपलब्ध होतात. मृग बहाराची संत्री अधिक गोड आणि रसरशीत मानली जातात.

=== नागपूरची संत्रा बाजारपेठ (कळमणा मार्केट) ===
नागपूरमधील '''<nowiki/>'कळमणा मार्केट'''' हे आशियातील सर्वात मोठ्या फळ आणि धान्य बाजारपेठांपैकी एक आहे.

* दररोज शेकडो ट्रक संत्री या मार्केटमध्ये येतात.
* येथून संत्री मुंबई, दिल्ली, कोलकाता यांसारख्या मेट्रो शहरांसह '''बांगलादेश, दुबई, आणि युरोपीय देशांत''' निर्यात केली जातात.
* संत्र्याच्या व्यापारातून नागपूर आणि विदर्भात दरवर्षी कोट्यवधी रुपयांची उलाढाल होते.

=== भौगोलिक मानांकन (GI Tag) ===
नागपुरी संत्र्याला त्याच्या विशिष्ट चवीसाठी आणि गुणवत्तेसाठी '''<nowiki/>'भौगोलिक मानांकन' (Geographic Indication - GI Tag)''' मिळाले आहे. याचा अर्थ असा की, केवळ याच प्रदेशात पिकणाऱ्या संत्र्याला 'नागपुरी संत्रा' म्हणून अधिकृतपणे ओळखले जाते.

=== संत्र्यावर आधारित प्रक्रिया उद्योग ===
केवळ फळ म्हणूनच नाही, तर संत्र्यापासून विविध उत्पादने तयार करण्याचे उद्योगही नागपुरात मोठ्या प्रमाणावर आहेत:

* '''संत्रा बर्फी:''' पुण्याची जशी बाकरवडी तशी नागपूरची 'हल्दीराम' किंवा 'हिरा'ची संत्रा बर्फी प्रसिद्ध आहे.
* '''ज्यूस आणि पल्प:''' संत्र्याचा रस आणि आईस्क्रीमसाठी वापरला जाणारा पल्प परदेशात निर्यात केला जातो.
* '''सौंदर्य प्रसाधने:''' संत्र्याच्या सालीपासून पावडर आणि तेल तयार केले जाते.

=== आव्हाने आणि प्रगती ===
पाण्याचे दुर्भिक्ष्य आणि हवामान बदल यामुळे संत्रा बागायतदार कधीकधी संकटात येतात. मात्र, आता '''<nowiki/>'महाऑरेंज'''' सारख्या संस्था आणि कृषी विद्यापीठांच्या संशोधनामुळे संत्र्याच्या निर्यातीत वाढ करण्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर केला जात आहे.
----<blockquote>'''विशेष टीप:''' नागपूरच्या संत्र्याची साल सहज हाताने काढता येते (Loose-skinned), हे त्याचे जागतिक स्तरावरील सर्वात मोठे वैशिष्ट्य आहे, जे परदेशी संत्र्यांमध्ये (उदा. कॅलिफोर्निया ऑरेन्ज) सहसा आढळत नाही.</blockquote>

भारताचा शून्य मैलाचा दगड (Zero Mile): देशाचा भौगोलिक केंद्रबिंदू

2026-02-11T14:43:38Z

Admin: Created page with "नागपूर हे भारताचे भौगोलिक केंद्र आहे, याची साक्ष देणारी वास्तू म्हणजे '''<nowiki/>'झिरो माईल''''. ब्रिटीश राजवटीत अखंड भारताची अंतरे मोजण्यासाठी या ठिकाणाचा वापर केला जात असे. === ऐतिहासिक मह..."

नागपूर हे भारताचे भौगोलिक केंद्र आहे, याची साक्ष देणारी वास्तू म्हणजे '''<nowiki/>'झिरो माईल''''. ब्रिटीश राजवटीत अखंड भारताची अंतरे मोजण्यासाठी या ठिकाणाचा वापर केला जात असे.

=== ऐतिहासिक महत्त्व ===

* '''निर्मिती:''' १९०७ मध्ये 'ग्रेट ट्रिग्नोमेट्रिकल सर्व्हे ऑफ इंडिया' दरम्यान ब्रिटीशांनी हा दगड येथे बसवला.
* '''मोजमाप:''' या केंद्रापासून भारतातील महत्त्वाच्या शहरांचे अंतर मैलांमध्ये मोजले जात असे. आजही या स्तंभावर विविध शहरांची अंतरे कोरलेली पाहायला मिळतात.

=== वास्तूची रचना ===

* या स्मारकात एक वालुकामय दगडाचा स्तंभ (Sandstone Pillar) आहे.
* स्तंभाच्या बाजूला चार घोडे आणि काही शिल्पे आहेत, जी ब्रिटीशकालीन स्थापत्यकलेचा नमुना दर्शवतात.
* हे ठिकाण नागपूरच्या विधानभवनाजवळ आणि मॉरिश कॉलेजच्या टी-पॉइंटवर आहे.

=== आजची स्थिती ===
आता या परिसराचे सुशोभीकरण करून तिथे एक सुंदर मेट्रो स्टेशन (Zero Mile Freedom Park Station) उभारण्यात आले आहे. हे मेट्रो स्टेशन केवळ वाहतुकीचे साधन नसून एका ऐतिहासिक वास्तूभोवती गुंफलेले आधुनिक पर्यटन स्थळ बनले आहे.

नागपुरी सावजी खाद्यसंस्कृती: झणझणीत मसालेदार मांसाहारी चव

2026-02-11T14:43:03Z

Admin: Created page with "नागपूरचे नाव काढले की खवय्यांच्या डोळ्यासमोर सर्वात आधी येतो तो म्हणजे '''<nowiki/>'सावजी रस्सा''''. सावजी हे केवळ जेवण नसून ती एक परंपरा आणि चवीचा एक वेगळा 'ब्रँड' आहे. === सावजी चवीचे गुपित === * '..."

नागपूरचे नाव काढले की खवय्यांच्या डोळ्यासमोर सर्वात आधी येतो तो म्हणजे '''<nowiki/>'सावजी रस्सा''''. सावजी हे केवळ जेवण नसून ती एक परंपरा आणि चवीचा एक वेगळा 'ब्रँड' आहे.

=== सावजी चवीचे गुपित ===

* '''मसाल्यांचा वापर:''' सावजी जेवणाचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे यात वापरले जाणारे '''३२ प्रकारचे मसाले'''. हे मसाले विशिष्ट प्रमाणात भाजून आणि कुटून तयार केले जातात, ज्याला 'सावजी मसाला' म्हणतात.
* '''झणझणीत रस्सा:''' यात तेलाचा आणि तिखटाचा सढळ हस्ते वापर केला जातो. रस्यावर येणारी लाल तर्री (Tari) ही सावजीची खरी ओळख आहे.
* '''मांसाहारी मेजवानी:''' मुख्यत्वे 'खुर' (Paya), मटण आणि चिकन सावजी पद्धतीमध्ये शिजवले जाते. धूर निघणाऱ्या चुलीवर संथ आचेवर हे जेवण शिजवले जाते, ज्यामुळे त्याला एक विशिष्ट 'स्मोकी' चव येते.

=== सावजी हॉटेल्स आणि संस्कृती ===
पूर्वी ही हॉटेल्स केवळ लहान गल्ल्यांमध्ये (उदा. गोळीबार चौक, हंसापुरी) होती, जिथे घरगुती वातावरणात जेवण मिळायचे. आता सावजी जेवण 'फाईन डाइन' रेस्टॉरंट्समध्येही उपलब्ध झाले आहे. सावजी जेवणासोबत '''<nowiki/>'कडबोली'''' (ज्वारीची भाकरी) खाण्याची पद्धत आहे, जी त्या तिखट रस्याची चव अधिक वाढवते.

दीक्षाभूमी: आधुनिक भारताचे ऐतिहासिक धम्मचक्र प्रवर्तन

2026-02-11T14:41:20Z

Admin: Created page with "नागपूरमधील '''दीक्षाभूमी''' हे केवळ एक पर्यटन स्थळ नसून ते कोट्यवधी लोकांसाठी क्रांती, समता आणि मानवी हक्कांचे प्रतीक आहे. १४ ऑक्टोबर १९५६ रोजी '''डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर''' यांनी आपल्या ल..."

नागपूरमधील '''दीक्षाभूमी''' हे केवळ एक पर्यटन स्थळ नसून ते कोट्यवधी लोकांसाठी क्रांती, समता आणि मानवी हक्कांचे प्रतीक आहे. १४ ऑक्टोबर १९५६ रोजी '''डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर''' यांनी आपल्या लाखो अनुयायांसह येथे बौद्ध धम्माची दीक्षा घेतली, ज्यामुळे या भूमीला 'दीक्षाभूमी' हे नाव मिळाले.

=== ऐतिहासिक पार्श्वभूमी ===
विजयादशमीच्या दिवशी (धम्मचक्र प्रवर्तन दिन) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी अस्पृश्यतेच्या साखळदंडातून मुक्त होण्यासाठी आणि सामाजिक न्यायासाठी बौद्ध धम्माचा स्वीकार केला. या घटनेने भारताच्या सामाजिक आणि धार्मिक इतिहासात एक मोठे परिवर्तन घडवून आणले. नागपूरची निवड करण्यामागे त्यांनी 'नाग' वंशाच्या लोकांचा बौद्ध धर्माशी असलेला जुना संबंध असल्याचे सांगितले होते.

=== वास्तुकलेचा अद्वितीय नमुना ===
दीक्षाभूमीवरील हा भव्य स्तूप आशियातील सर्वात मोठ्या पोकळ (hollow) स्तूपांपैकी एक आहे.

* '''रचना:''' या स्तूपाची रचना सांची येथील प्रसिद्ध स्तूपाच्या धर्तीवर करण्यात आली आहे.
* '''विस्तार:''' स्तूपाचा व्यास १२० फूट असून त्याची उंची १२० फूट आहे. हा स्तूप पूर्णपणे संगमरवरी दगडांनी मढवलेला आहे.
* '''स्तंभ:''' स्तूपाच्या आत एक मोठा हॉल असून मध्यभागी भगवान बुद्धांची आकर्षक मूर्ती आहे. बाहेरील बाजूस धम्मचक्र आणि अशोक स्तंभाची प्रतिकृती आहे.

=== मुख्य आकर्षणे ===

* '''विहार आणि बोधिवृक्ष:''' स्तूपाच्या परिसरात एक सुंदर बौद्ध विहार आहे. तसेच, श्रीलंकेतील अनुराधापूर येथून आणलेल्या बोधिवृक्षाची एक फांदी येथे लावली आहे, जो आता एक डेरेदार वृक्ष झाला आहे.
* '''संग्रहालय:''' येथे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या जीवनावर आधारित दुर्मिळ छायाचित्रे आणि त्यांच्या अस्थींचे दर्शन घेता येते.
* '''प्रवेशद्वार:''' स्तूपाचे मुख्य प्रवेशद्वार सांची स्तूपाच्या तोरणासारखे भव्य आणि कोरीव काम केलेले आहे.

=== धम्मचक्र प्रवर्तन दिन सोहळा ===
दरवर्षी दसऱ्याच्या दिवशी (विजयादशमी) येथे 'धम्मचक्र प्रवर्तन दिन' मोठ्या उत्साहात साजरा होतो. या दिवशी देश-विदेशातून लाखो अनुयायी नागपूरला येतात. संपूर्ण नागपूर शहर या काळात निळ्या रंगाने न्हाऊन निघते. या सोहळ्याला भेट देणे हा एक अत्यंत प्रेरणादायी अनुभव असतो.

=== जागतिक शांततेचे केंद्र ===
दीक्षाभूमीला 'अ' वर्ग पर्यटन स्थळाचा दर्जा मिळाला असून ती एक जागतिक तीर्थक्षेत्र बनली आहे. येथे येणारे लोक केवळ धार्मिक भावनेनेच येत नाहीत, तर शांतता, अहिंसा आणि मानवतावादाचा संदेश घेण्यासाठी येतात.
----<blockquote>'''माहिती टीप:''' दीक्षाभूमीचा मुख्य स्तूप बांधण्यासाठी प्रसिद्ध वास्तुविशारद 'शीना' (Sheodan Mal) यांनी आराखडा तयार केला होता. हे स्मारक बांधण्यासाठी अनेक वर्षे लागली आणि ते लोकसहभागातून उभे राहिले.</blockquote>

Main Page

2026-02-11T14:39:26Z

Admin:

__NOTOC__
<div style="background: linear-gradient(to right, #d58a11, #fd100c); color: white; padding: 10px 10px; border-radius: 12px; text-align: center; margin-bottom: 20px; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0, 0, 0, 0.2);">
== '''Welcome to Nagpur Citypedia.. / नागपूर सिटिपीडियामध्ये स्वागत..!''' ==
सिटिपीडिया ऑनलाईन. महाराष्ट्रातील प्रमुख शहरांचे विकी-पोर्टल.. .
सिटीपीडिया: शहरातील व्यक्ति, संस्था, घडामोडी आणि नागरी समस्यांवर चर्चा-संवाद करणारा, सजग नागरिकांच्या मदतीने तयार होत जाणारा विकिपीडिया ज्ञानकोश.. कोणीही लिहू शकेल/ Edit करू शकेल असा हा मुक्त ज्ञानकोश (विकिपीडिया) आहे. आपणही सदस्य होऊन हा ज्ञानकोश अधिक उपयुक्त आणि परिपूर्ण होण्यास हातभार लाऊ शकता.. सदस्य व्हा, आपापल्या शहराची माहिती जोडत जोडत एक अभिनव ज्ञानकोश निर्माण करूया.

<div style="display:flex; flex-wrap:wrap; gap:10px; margin-top:5px;">
<div style="flex:1; min-width:220px; background:#EAF7A1; padding:5px; border-radius:10px;">
<h5 style="color:#006600;"><small>'''सिटिपीडिया फाउंडेशनच्या वतीने महाराष्ट्रातील अनेक शहरांसाठी प्रत्येक शहराचा स्वत:चा सिटिपीडिया तयार केला जात आहे, ज्यात त्या शहरातील नागरिक शहराविषयी लिहितील. विकिपीडियाच्या धर्तीवर लोकांच्या सहभागाने विकसित होणारा हा ज्ञानकोश भविष्यातील मोठा संदर्भ-ग्रंथ होणार, हे निश्चित.. !'''</small></h5>
</div>

<div style="flex:1; min-width:220px; background:#fff5e6; padding:5px; border-radius:10px;">
<h5 style="color:#006600;">It is a forum and City encyclopedia in making, of the citizen, by the citizen, for the citizen on history, geography, personalities, institutes, happenings & civic issues in Mumbai. This will help us to find practical solution on Civic Issues</h5></div>

<div style="flex:1; min-width:220px; background:#e6ffe6; padding:5px; border-radius:10px;">
<h5 style="color:#006600;"><small>'''विकिपीडियाचे घोषवाक्य आहे "लिहा - वाट पाहू नका" त्याप्रमाणे लिहायला सुरुवात करा, सिटीपीडियाचे सदस्य व्हा, नवीन लिहा किंवा आधीच लिहीलेल्या लेखात सुधारणा करा.. सर्वांच्या सहभागाने एक नवी निर्मिती करूया...'''</small></h5></div>

</div>
</div>

<div class="portal-container">


<div class="portal-box">
<div class="portal-header color-attractions">लेखनासाठी काही विषय..</div>
* [[दीक्षाभूमी: आधुनिक भारताचे ऐतिहासिक धम्मचक्र प्रवर्तन]]
* [[सीताबर्डी किल्ला: १८१७ च्या ऐतिहासिक लढाईचा साक्षदार]]
* [[रामटेक राम मंदिर: महाकवी कालिदासांच्या 'मेघदूत' काव्याची जन्मभूमी]]
* [[ड्रॅगन पॅलेस (कामठी): भारत-जपान मैत्रीचे प्रतीक व सुंदर बौद्ध विहार]]
* [[श्रीमंत पोद्दारेश्वर राम मंदिर: शहरातील ऐतिहासिक वास्तुकलेचा नमुना]]
* [[भारताचा शून्य मैलाचा दगड (Zero Mile): देशाचा भौगोलिक केंद्रबिंदू]]
* [[नाग नदी: शहराची जीवनवाहिनी आणि तिचा इतिहास]]
* [[हवामान: नागपूरचा कडक उन्हाळा आणि विषम हवामान]]
* [[अंबाझरी/ फुटाला तलाव: नागपूरची प्रमुख निसर्गरम्य स्थळे]]
* [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ (RSS) मुख्यालय: नागपूरची राजकीय ओळख]]
* [[नीरी (NEERI): राष्ट्रीय पर्यावरण अभियांत्रिकी संशोधन संस्था]]
* [[राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठ: प्रमुख शिक्षण केंद्र]]
* [[रमण विज्ञान केंद्र: मध्य भारतातील प्रसिद्ध वैज्ञानिक संस्था]]
* [[नागपुरी संत्री: जगप्रसिद्ध गोड-आंबट चवीची संत्री व त्यांचा व्यापार]]
* [[मारबत उत्सव: नागपूरची १५० वर्षांची अनोखी सांस्कृतिक परंपरा]]
* [[नागपुरी सावजी खाद्यसंस्कृती: झणझणीत मसालेदार मांसाहारी चव]]
* [[व्याघ्र राजधानी (Tiger Capital): ताडोबा, पेंच इ. अभयारण्यांचे प्रवेशद्वार]]
</div>


<div class="portal-box">
<div class="portal-header color-personalities">सिटिपीडिया कशासाठी ?</div>
शहरातील जीवन आता अधिकाधिक केविलवाणे, भकास होत आहे. वाढत्या शहरीकरणामुळे प्रचंड प्रमाणात अस्वस्थता वाढत आहे, प्रश्नांची भीषणता वाढत आहे. महाराष्ट्रात १० लाख लोकसंख्येपेक्षा जास्त लोकसंख्या असलेली ७ शहरे आहेत आणि ती भारतातील इतर कुठल्याही राज्यापेक्षा सर्वाधिक आहेत. गेल्या ५० वर्षांत भारतातील शहरी लोकसंख्या १०% नी वाढली. २०३० पर्यंत भारतातील किमान ४०% लोक शहरांत राहात असतील.

शहरात राहणार्‍या सामान्य माणसाला सकाळ-संध्याकाळ अनंत अडचणींचा सामना करावा लागत आहे, समस्या वाढत आहेत. शहरातील या परिस्थितीमध्ये सुधारणा व्हावी, अशी सगळ्यांची इच्छा असते. जागरूक नागरिक असतात, हाताच्या बोटांवर मोजण्याइतके, नागरी संघटना खूप दिसतात, झपाट्याने काम करतात, प्रश्नाला भिडतात, अडचणी आल्यावर कोलमडतात, दुसर्‍या फळीतील नेतृत्त्व उभे करायला खूप त्रास होतो, अशा संघटनांना सिटीपीडिया हे माध्यम आधार ठरेल. समविचारी सजग नागरिकांना नागरिकांना व्यक्त होण्यासाठी आणि एकत्र येऊन प्रश्नांचा मागोवा आणि पाठपुरावा करण्यासाठी सिटीपीडिया हे माध्यम उपयोगी ठरेल. ठाणे शहर स्मार्ट सिटी योजनेअंतर्गत आहे, पण ते खऱ्या अर्थाने स्मार्ट होण्यासाठी सिटीपीडिया महत्त्वाची भूमिका बजावू शकते.
</div>


<div class="portal-box">
<div class="portal-header color-institutes">🎓 Institutes</div>
<br>[[Savitribai Phule Pune University]]
<br>[[Fergusson College]]
<br>[[National Chemical Laboratory]]
<br>[[Category:Education in Pune|Browse list...]]
</div>


<div class="portal-box">
<div class="portal-header color-civic">📢 Civic Issues & Services</div>
<br>[[Pune Metro]] updates.
<br>[[Pune Municipal Corporation|PMC]] services.
<br>[[Waste Management]] initiatives.
<br>[[Category:Pune Civic Life|Reports...]]
</div>
</div>

<div style="display: flex; background: #cedbe4; border: 1px solid #d1d5db; border-radius: 15px; padding: 25px; margin-bottom: 20px; gap: 20px; align-items: center; box-shadow: 0 2px 8px rgba(0,0,0,0.05); font-family: sans-serif;">

<div style="flex: 4; text-align: center; border-right: 1px solid #e2e8f0; padding-right: 25px;">
<div style="font-size: 20px; font-weight: bold; color: #333; line-height: 1.1;">
<span style="color: #c53030;">सिटिपीडिया फाउंडेशन</span></div>

<div style="font-size: 15px; color: #475569; line-height: 1.5;">आज मितीस तीन शहरांचे सिटिपीडिया तयार करण्याचे काम हाती घेतले असून, मुंबई शिवाय ठाणे आणि पुणे शहरांच्या सिटिपीडियावर जाण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा.
ठाणे शहर सिटिपीडिया: https://thane.citypedia.online
पुणे शहर सिटिपीडिया: https://pune.citypedia.online</div>
</div>

<div style="flex: 6; padding-left: 10px;">
<div style="background: #ffffff; border: 1.5px dashed #cbd5e1; padding: 15px; border-radius: 10px; font-size: 14px; box-shadow: inset 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.02);"> <span style="font-weight: bold; color: #1e293b;">लेखन वर्गवारी (Categories): महाराष्ट्र संबंधित | महाराष्ट्र भूषण | महाराष्ट्रातील संस्था उपक्रम | नगर नियोजन | लोकप्रतिनिधी | नागरी समस्या | ज्येष्ठ नागरिक | ई-बुक ऑडिओ लेख | कला क्रीडा सांस्कृतिक | पर्यावरण | शासकीय योजना | चित्रपट नाट्य परीक्षण | कोर्ट कायदा नियम | लक्षवेधी बातम्या | सिटीपीडिया</div>
</div>
</div>

Main Page

2026-02-11T14:38:17Z

Admin:

__NOTOC__
<div style="background: linear-gradient(to right, #d58a11, #fd100c); color: white; padding: 10px 10px; border-radius: 12px; text-align: center; margin-bottom: 20px; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0, 0, 0, 0.2);">
== '''Welcome to Nagpur Citypedia.. / नागपूर सिटिपीडियामध्ये स्वागत..!''' ==
सिटिपीडिया ऑनलाईन. महाराष्ट्रातील प्रमुख शहरांचे विकी-पोर्टल.. .
सिटीपीडिया: शहरातील व्यक्ति, संस्था, घडामोडी आणि नागरी समस्यांवर चर्चा-संवाद करणारा, सजग नागरिकांच्या मदतीने तयार होत जाणारा विकिपीडिया ज्ञानकोश.. कोणीही लिहू शकेल/ Edit करू शकेल असा हा मुक्त ज्ञानकोश (विकिपीडिया) आहे. आपणही सदस्य होऊन हा ज्ञानकोश अधिक उपयुक्त आणि परिपूर्ण होण्यास हातभार लाऊ शकता.. सदस्य व्हा, आपापल्या शहराची माहिती जोडत जोडत एक अभिनव ज्ञानकोश निर्माण करूया.

<div style="display:flex; flex-wrap:wrap; gap:10px; margin-top:5px;">
<div style="flex:1; min-width:220px; background:#EAF7A1; padding:5px; border-radius:10px;">
<h5 style="color:#006600;"><small>'''सिटिपीडिया फाउंडेशनच्या वतीने महाराष्ट्रातील अनेक शहरांसाठी प्रत्येक शहराचा स्वत:चा सिटिपीडिया तयार केला जात आहे, ज्यात त्या शहरातील नागरिक शहराविषयी लिहितील. विकिपीडियाच्या धर्तीवर लोकांच्या सहभागाने विकसित होणारा हा ज्ञानकोश भविष्यातील मोठा संदर्भ-ग्रंथ होणार, हे निश्चित.. !'''</small></h5>
</div>

<div style="flex:1; min-width:220px; background:#fff5e6; padding:5px; border-radius:10px;">
<h5 style="color:#006600;">It is a forum and City encyclopedia in making, of the citizen, by the citizen, for the citizen on history, geography, personalities, institutes, happenings & civic issues in Mumbai. This will help us to find practical solution on Civic Issues</h5></div>

<div style="flex:1; min-width:220px; background:#e6ffe6; padding:5px; border-radius:10px;">
<h5 style="color:#006600;"><small>'''विकिपीडियाचे घोषवाक्य आहे "लिहा - वाट पाहू नका" त्याप्रमाणे लिहायला सुरुवात करा, सिटीपीडियाचे सदस्य व्हा, नवीन लिहा किंवा आधीच लिहीलेल्या लेखात सुधारणा करा.. सर्वांच्या सहभागाने एक नवी निर्मिती करूया...'''</small></h5></div>

</div>
</div>

<div class="portal-container">


<div class="portal-box">
<div class="portal-header color-attractions">लेखनासाठी काही विषय..</div>
* [[दीक्षाभूमी: जगातील सर्वात मोठा पोकळ बौद्ध स्तूप]]
* [[सीताबर्डी किल्ला: १८१७ च्या ऐतिहासिक लढाईचा साक्षदार]]
* [[रामटेक राम मंदिर: महाकवी कालिदासांच्या 'मेघदूत' काव्याची जन्मभूमी]]
* [[ड्रॅगन पॅलेस (कामठी): भारत-जपान मैत्रीचे प्रतीक व सुंदर बौद्ध विहार]]
* [[श्रीमंत पोद्दारेश्वर राम मंदिर: शहरातील ऐतिहासिक वास्तुकलेचा नमुना]]
* [[भारताचा शून्य मैलाचा दगड (Zero Mile): देशाचा भौगोलिक केंद्रबिंदू]]
* [[नाग नदी: शहराची जीवनवाहिनी आणि तिचा इतिहास]]
* [[हवामान: नागपूरचा कडक उन्हाळा आणि विषम हवामान]]
* [[अंबाझरी/ फुटाला तलाव: नागपूरची प्रमुख निसर्गरम्य स्थळे]]
* [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ (RSS) मुख्यालय: नागपूरची राजकीय ओळख]]
* [[नीरी (NEERI): राष्ट्रीय पर्यावरण अभियांत्रिकी संशोधन संस्था]]
* [[राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठ: प्रमुख शिक्षण केंद्र]]
* [[रमण विज्ञान केंद्र: मध्य भारतातील प्रसिद्ध वैज्ञानिक संस्था]]
* [[नागपुरी संत्री: जगप्रसिद्ध गोड-आंबट चवीची संत्री व त्यांचा व्यापार]]
* [[मारबत उत्सव: नागपूरची १५० वर्षांची अनोखी सांस्कृतिक परंपरा]]
* [[नागपुरी सावजी खाद्यसंस्कृती: झणझणीत मसालेदार मांसाहारी चव]]
* [[व्याघ्र राजधानी (Tiger Capital): ताडोबा, पेंच इ. अभयारण्यांचे प्रवेशद्वार]]
</div>


<div class="portal-box">
<div class="portal-header color-personalities">सिटिपीडिया कशासाठी ?</div>
शहरातील जीवन आता अधिकाधिक केविलवाणे, भकास होत आहे. वाढत्या शहरीकरणामुळे प्रचंड प्रमाणात अस्वस्थता वाढत आहे, प्रश्नांची भीषणता वाढत आहे. महाराष्ट्रात १० लाख लोकसंख्येपेक्षा जास्त लोकसंख्या असलेली ७ शहरे आहेत आणि ती भारतातील इतर कुठल्याही राज्यापेक्षा सर्वाधिक आहेत. गेल्या ५० वर्षांत भारतातील शहरी लोकसंख्या १०% नी वाढली. २०३० पर्यंत भारतातील किमान ४०% लोक शहरांत राहात असतील.

शहरात राहणार्‍या सामान्य माणसाला सकाळ-संध्याकाळ अनंत अडचणींचा सामना करावा लागत आहे, समस्या वाढत आहेत. शहरातील या परिस्थितीमध्ये सुधारणा व्हावी, अशी सगळ्यांची इच्छा असते. जागरूक नागरिक असतात, हाताच्या बोटांवर मोजण्याइतके, नागरी संघटना खूप दिसतात, झपाट्याने काम करतात, प्रश्नाला भिडतात, अडचणी आल्यावर कोलमडतात, दुसर्‍या फळीतील नेतृत्त्व उभे करायला खूप त्रास होतो, अशा संघटनांना सिटीपीडिया हे माध्यम आधार ठरेल. समविचारी सजग नागरिकांना नागरिकांना व्यक्त होण्यासाठी आणि एकत्र येऊन प्रश्नांचा मागोवा आणि पाठपुरावा करण्यासाठी सिटीपीडिया हे माध्यम उपयोगी ठरेल. ठाणे शहर स्मार्ट सिटी योजनेअंतर्गत आहे, पण ते खऱ्या अर्थाने स्मार्ट होण्यासाठी सिटीपीडिया महत्त्वाची भूमिका बजावू शकते.
</div>


<div class="portal-box">
<div class="portal-header color-institutes">🎓 Institutes</div>
<br>[[Savitribai Phule Pune University]]
<br>[[Fergusson College]]
<br>[[National Chemical Laboratory]]
<br>[[Category:Education in Pune|Browse list...]]
</div>


<div class="portal-box">
<div class="portal-header color-civic">📢 Civic Issues & Services</div>
<br>[[Pune Metro]] updates.
<br>[[Pune Municipal Corporation|PMC]] services.
<br>[[Waste Management]] initiatives.
<br>[[Category:Pune Civic Life|Reports...]]
</div>
</div>

<div style="display: flex; background: #cedbe4; border: 1px solid #d1d5db; border-radius: 15px; padding: 25px; margin-bottom: 20px; gap: 20px; align-items: center; box-shadow: 0 2px 8px rgba(0,0,0,0.05); font-family: sans-serif;">

<div style="flex: 4; text-align: center; border-right: 1px solid #e2e8f0; padding-right: 25px;">
<div style="font-size: 20px; font-weight: bold; color: #333; line-height: 1.1;">
<span style="color: #c53030;">सिटिपीडिया फाउंडेशन</span></div>

<div style="font-size: 15px; color: #475569; line-height: 1.5;">आज मितीस तीन शहरांचे सिटिपीडिया तयार करण्याचे काम हाती घेतले असून, मुंबई शिवाय ठाणे आणि पुणे शहरांच्या सिटिपीडियावर जाण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा.
ठाणे शहर सिटिपीडिया: https://thane.citypedia.online
पुणे शहर सिटिपीडिया: https://pune.citypedia.online</div>
</div>

<div style="flex: 6; padding-left: 10px;">
<div style="background: #ffffff; border: 1.5px dashed #cbd5e1; padding: 15px; border-radius: 10px; font-size: 14px; box-shadow: inset 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.02);"> <span style="font-weight: bold; color: #1e293b;">लेखन वर्गवारी (Categories): महाराष्ट्र संबंधित | महाराष्ट्र भूषण | महाराष्ट्रातील संस्था उपक्रम | नगर नियोजन | लोकप्रतिनिधी | नागरी समस्या | ज्येष्ठ नागरिक | ई-बुक ऑडिओ लेख | कला क्रीडा सांस्कृतिक | पर्यावरण | शासकीय योजना | चित्रपट नाट्य परीक्षण | कोर्ट कायदा नियम | लक्षवेधी बातम्या | सिटीपीडिया</div>
</div>
</div>

Main Page

2026-02-11T14:31:04Z

Admin:

__NOTOC__
<div style="background: linear-gradient(to right, #d58a11, #fd100c); color: white; padding: 10px 10px; border-radius: 12px; text-align: center; margin-bottom: 20px; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0, 0, 0, 0.2);">
== '''Welcome to Nagpur Citypedia.. / नागपूर सिटिपीडियामध्ये स्वागत..!''' ==
सिटिपीडिया ऑनलाईन. महाराष्ट्रातील प्रमुख शहरांचे विकी-पोर्टल.. .
सिटीपीडिया: शहरातील व्यक्ति, संस्था, घडामोडी आणि नागरी समस्यांवर चर्चा-संवाद करणारा, सजग नागरिकांच्या मदतीने तयार होत जाणारा विकिपीडिया ज्ञानकोश.. कोणीही लिहू शकेल/ Edit करू शकेल असा हा मुक्त ज्ञानकोश (विकिपीडिया) आहे. आपणही सदस्य होऊन हा ज्ञानकोश अधिक उपयुक्त आणि परिपूर्ण होण्यास हातभार लाऊ शकता.. सदस्य व्हा, आपापल्या शहराची माहिती जोडत जोडत एक अभिनव ज्ञानकोश निर्माण करूया.

<div style="display:flex; flex-wrap:wrap; gap:10px; margin-top:5px;">
<div style="flex:1; min-width:220px; background:#EAF7A1; padding:5px; border-radius:10px;">
<h5 style="color:#006600;"><small>'''सिटिपीडिया फाउंडेशनच्या वतीने महाराष्ट्रातील अनेक शहरांसाठी प्रत्येक शहराचा स्वत:चा सिटिपीडिया तयार केला जात आहे, ज्यात त्या शहरातील नागरिक शहराविषयी लिहितील. विकिपीडियाच्या धर्तीवर लोकांच्या सहभागाने विकसित होणारा हा ज्ञानकोश भविष्यातील मोठा संदर्भ-ग्रंथ होणार, हे निश्चित.. !'''</small></h5>
</div>

<div style="flex:1; min-width:220px; background:#fff5e6; padding:5px; border-radius:10px;">
<h5 style="color:#006600;">It is a forum and City encyclopedia in making, of the citizen, by the citizen, for the citizen on history, geography, personalities, institutes, happenings & civic issues in Mumbai. This will help us to find practical solution on Civic Issues</h5></div>

<div style="flex:1; min-width:220px; background:#e6ffe6; padding:5px; border-radius:10px;">
<h5 style="color:#006600;"><small>'''विकिपीडियाचे घोषवाक्य आहे "लिहा - वाट पाहू नका" त्याप्रमाणे लिहायला सुरुवात करा, सिटीपीडियाचे सदस्य व्हा, नवीन लिहा किंवा आधीच लिहीलेल्या लेखात सुधारणा करा.. सर्वांच्या सहभागाने एक नवी निर्मिती करूया...'''</small></h5></div>

</div>
</div>

<div class="portal-container">


<div class="portal-box">
<div class="portal-header color-attractions">लेखनासाठी काही विषय..</div>
* [[दीक्षाभूमी: जगातील सर्वात मोठा पोकळ बौद्ध स्तूप]]
* [[सीताबर्डी किल्ला: १८१७ च्या ऐतिहासिक लढाईचा साक्षदार]]
* [[रामटेक राम मंदिर: महाकवी कालिदासांच्या 'मेघदूत' काव्याची जन्मभूमी]]
* [[ड्रॅगन पॅलेस (कामठी): भारत-जपान मैत्रीचे प्रतीक व सुंदर बौद्ध विहार]]
* [[श्रीमंत पोद्दारेश्वर राम मंदिर: शहरातील ऐतिहासिक आणि वास्तुकलेचा नमुना]]

</div>


<div class="portal-box">
<div class="portal-header color-personalities">👤 Personalities</div>
शहरातील जीवन आता अधिकाधिक केविलवाणे, भकास होत आहे. वाढत्या शहरीकरणामुळे प्रचंड प्रमाणात अस्वस्थता वाढत आहे, प्रश्नांची भीषणता वाढत आहे. महाराष्ट्रात १० लाख लोकसंख्येपेक्षा जास्त लोकसंख्या असलेली ७ शहरे आहेत आणि ती भारतातील इतर कुठल्याही राज्यापेक्षा सर्वाधिक आहेत. गेल्या ५० वर्षांत भारतातील शहरी लोकसंख्या १०% नी वाढली. २०३० पर्यंत भारतातील किमान ४०% लोक शहरांत राहात असतील.

शहरात राहणार्‍या सामान्य माणसाला सकाळ-संध्याकाळ अनंत अडचणींचा सामना करावा लागत आहे, समस्या वाढत आहेत. शहरातील या परिस्थितीमध्ये सुधारणा व्हावी, अशी सगळ्यांची इच्छा असते. जागरूक नागरिक असतात, हाताच्या बोटांवर मोजण्याइतके, नागरी संघटना खूप दिसतात, झपाट्याने काम करतात, प्रश्नाला भिडतात, अडचणी आल्यावर कोलमडतात, दुसर्‍या फळीतील नेतृत्त्व उभे करायला खूप त्रास होतो, अशा संघटनांना सिटीपीडिया हे माध्यम आधार ठरेल. समविचारी सजग नागरिकांना नागरिकांना व्यक्त होण्यासाठी आणि एकत्र येऊन प्रश्नांचा मागोवा आणि पाठपुरावा करण्यासाठी सिटीपीडिया हे माध्यम उपयोगी ठरेल. ठाणे शहर स्मार्ट सिटी योजनेअंतर्गत आहे, पण ते खऱ्या अर्थाने स्मार्ट होण्यासाठी सिटीपीडिया महत्त्वाची भूमिका बजावू शकते.
</div>


<div class="portal-box">
<div class="portal-header color-institutes">🎓 Institutes</div>
<br>[[Savitribai Phule Pune University]]
<br>[[Fergusson College]]
<br>[[National Chemical Laboratory]]
<br>[[Category:Education in Pune|Browse list...]]
</div>


<div class="portal-box">
<div class="portal-header color-civic">📢 Civic Issues & Services</div>
<br>[[Pune Metro]] updates.
<br>[[Pune Municipal Corporation|PMC]] services.
<br>[[Waste Management]] initiatives.
<br>[[Category:Pune Civic Life|Reports...]]
</div>
</div>

<div style="display: flex; background: #cedbe4; border: 1px solid #d1d5db; border-radius: 15px; padding: 25px; margin-bottom: 20px; gap: 20px; align-items: center; box-shadow: 0 2px 8px rgba(0,0,0,0.05); font-family: sans-serif;">

<div style="flex: 4; text-align: center; border-right: 1px solid #e2e8f0; padding-right: 25px;">
<div style="font-size: 20px; font-weight: bold; color: #333; line-height: 1.1;">
<span style="color: #c53030;">सिटिपीडिया फाउंडेशन</span></div>

<div style="font-size: 15px; color: #475569; line-height: 1.5;">आज मितीस तीन शहरांचे सिटिपीडिया तयार करण्याचे काम हाती घेतले असून, मुंबई शिवाय ठाणे आणि पुणे शहरांच्या सिटिपीडियावर जाण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा.
ठाणे शहर सिटिपीडिया: https://thane.citypedia.online
पुणे शहर सिटिपीडिया: https://pune.citypedia.online</div>
</div>

<div style="flex: 6; padding-left: 10px;">
<div style="background: #ffffff; border: 1.5px dashed #cbd5e1; padding: 15px; border-radius: 10px; font-size: 14px; box-shadow: inset 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.02);"> <span style="font-weight: bold; color: #1e293b;">लेखन वर्गवारी (Categories): महाराष्ट्र संबंधित | महाराष्ट्र भूषण | महाराष्ट्रातील संस्था उपक्रम | नगर नियोजन | लोकप्रतिनिधी | नागरी समस्या | ज्येष्ठ नागरिक | ई-बुक ऑडिओ लेख | कला क्रीडा सांस्कृतिक | पर्यावरण | शासकीय योजना | चित्रपट नाट्य परीक्षण | कोर्ट कायदा नियम | लक्षवेधी बातम्या | सिटीपीडिया</div>
</div>
</div>

MediaWiki:Common.css

2026-02-11T04:29:49Z

Admin:

/* CSS placed here will be applied to all skins */
/* Nagpur Citypedia Portal Styles */
.portal-container {
display: flex;
flex-wrap: wrap;
gap: 20px;
margin-top: 10px;
}

.portal-box {
flex: 1 1 45%; /* Two columns on desktop */
min-width: 300px;
border: 1px solid #ddd;
border-radius: 8px;
padding: 15px;
background: #fff;
box-shadow: 2px 2px 5px rgba(0,0,0,0.05);
}

.portal-header {
font-size: 1.4em;
font-weight: bold;
padding: 10px;
margin: -15px -15px 15px -15px;
border-radius: 8px 8px 0 0;
color: white;
text-align: center;
}

/* Color Coding for Categories */
.color-attractions { background-color: #ff5722; } /* Vibrant Orange */
.color-personalities { background-color: #2196f3; } /* Pune Blue */
.color-institutes { background-color: #4caf50; } /* Heritage Green */
.color-civic { background-color: #f44336; } /* Alert Red */

MediaWiki:Common.css

2026-02-11T04:29:15Z

Admin: Created page with "/* CSS placed here will be applied to all skins */ /* Nagpur Citypedia Portal Styles */ .portal-container { display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; margin-top: 10px; } .portal-box { flex: 1 1 45%; /* Two columns on desktop */ min-width: 300px; border: 1px solid #ddd; border-radius: 8px; padding: 15px; background: #fff; box-shadow: 2px 2px 5px rgba(0,0,0,0.05); } .portal-header { font-size: 1.4em; font-weight: bold;..."

MediaWiki:Sidebar

2026-02-02T05:43:55Z

Admin:

* navigation
** mainpage|मुख्य पान
** recentchanges-url|नवीनतम बदल
** https://citypedia.online/index.php/Category:सिटिपीडिया मदत लेख|लेखन मार्गदर्शन
* अन्य शहरे / Citypedias
** https://citypedia.online|सिटिपीडिया / Citypedia
** https://mumbai.citypedia.online|मुंबई / Mumbai
** https://nagpur.citypedia.online|नागपूर / Nagpur
** https://pune.citypedia.online|पुणे / Pune
** https://thane.citypedia.online|ठाणे / Thane
** https://citypedia.online/foundation|Citypedia Foundation
* लिहिण्यासाठी / To Edit
** https://citypedia.online/index.php?title=Special:UserLogin | Member Log-in
** https://citypedia.online/index.php/Special:RequestAccountExtended | Become a Member
* SEARCH
* TOOLBOX
** helppage|help-mediawiki
** randompage-url|randompage
** specialpages-url|specialpages
* LANGUAGES

MediaWiki:Sidebar

2026-02-01T13:57:44Z

Admin: Created page with " * navigation ** mainpage|मुख्य पान ** recentchanges-url|नवीनतम बदल ** https://citypedia.online/index.php/Category:सिटिपीडिया मदत लेख|लेखन मार्गदर्शन * अन्य शहरे / Citypedias ** https://citypedia.online|सिटिपीडिया / Citypedia ** https://mumbai.citypedia.online|मुंबई / Mumbai ** https://thane.citypedia.online|ठाणे / Thane **..."

* navigation
** mainpage|मुख्य पान
** recentchanges-url|नवीनतम बदल
** https://citypedia.online/index.php/Category:सिटिपीडिया मदत लेख|लेखन मार्गदर्शन
* अन्य शहरे / Citypedias
** https://citypedia.online|सिटिपीडिया / Citypedia
** https://mumbai.citypedia.online|मुंबई / Mumbai
** https://thane.citypedia.online|ठाणे / Thane
** https://nasik.citypedia.online|नासिक / Nasik
** https://help.citypedia.online|Guidelines
* लिहिण्यासाठी / To Edit
** https://citypedia.online/index.php?title=Special:UserLogin | Member Log-in
** https://citypedia.online/index.php/Special:RequestAccountExtended | Become a Member
* SEARCH
* TOOLBOX
** helppage|help-mediawiki
** randompage-url|randompage
** specialpages-url|specialpages
* LANGUAGES

Main Page

2026-02-01T13:56:19Z

Admin:

__NOTOC__
<div style="background: linear-gradient(to right, #d58a11, #fd100c); color: white; padding: 10px 10px; border-radius: 12px; text-align: center; margin-bottom: 20px; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0, 0, 0, 0.2);">
== '''Welcome to Nagpur Citypedia.. / नागपूर सिटिपीडियामध्ये स्वागत..!''' ==
सिटिपीडिया ऑनलाईन. महाराष्ट्रातील प्रमुख शहरांचे विकी-पोर्टल.. .
सिटीपीडिया: शहरातील व्यक्ति, संस्था, घडामोडी आणि नागरी समस्यांवर चर्चा-संवाद करणारा, सजग नागरिकांच्या मदतीने तयार होत जाणारा विकिपीडिया ज्ञानकोश.. कोणीही लिहू शकेल/ Edit करू शकेल असा हा मुक्त ज्ञानकोश (विकिपीडिया) आहे. आपणही सदस्य होऊन हा ज्ञानकोश अधिक उपयुक्त आणि परिपूर्ण होण्यास हातभार लाऊ शकता.. सदस्य व्हा, आपापल्या शहराची माहिती जोडत जोडत एक अभिनव ज्ञानकोश निर्माण करूया.

<div style="display:flex; flex-wrap:wrap; gap:10px; margin-top:5px;">
<div style="flex:1; min-width:220px; background:#EAF7A1; padding:5px; border-radius:10px;">
<h5 style="color:#006600;"><small>'''सिटिपीडिया फाउंडेशनच्या वतीने महाराष्ट्रातील अनेक शहरांसाठी प्रत्येक शहराचा स्वत:चा सिटिपीडिया तयार केला जात आहे, ज्यात त्या शहरातील नागरिक शहराविषयी लिहितील. विकिपीडियाच्या धर्तीवर लोकांच्या सहभागाने विकसित होणारा हा ज्ञानकोश भविष्यातील मोठा संदर्भ-ग्रंथ होणार, हे निश्चित.. !'''</small></h5>
</div>

<div style="flex:1; min-width:220px; background:#fff5e6; padding:5px; border-radius:10px;">
<h5 style="color:#006600;">It is a forum and City encyclopedia in making, of the citizen, by the citizen, for the citizen on history, geography, personalities, institutes, happenings & civic issues in Mumbai. This will help us to find practical solution on Civic Issues</h5></div>

<div style="flex:1; min-width:220px; background:#e6ffe6; padding:5px; border-radius:10px;">
<h5 style="color:#006600;"><small>'''विकिपीडियाचे घोषवाक्य आहे "लिहा - वाट पाहू नका" त्याप्रमाणे लिहायला सुरुवात करा, सिटीपीडियाचे सदस्य व्हा, नवीन लिहा किंवा आधीच लिहीलेल्या लेखात सुधारणा करा.. सर्वांच्या सहभागाने एक नवी निर्मिती करूया...'''</small></h5></div>

</div>
</div>

<div class="portal-container">


<div class="portal-box">
<div class="portal-header color-attractions">🏰 Attractions</div>
[[Shaniwar Wada]] - The seat of the Peshwas.
<br>[[Sinhagad Fort]] - Iconic hill fortress.
<br>[[Aga Khan Palace]] - A landmark of Indian independence.
<br>[[Category:Attractions in Pune|More...]]
</div>


<div class="portal-box">
<div class="portal-header color-personalities">👤 Personalities</div>
शहरातील जीवन आता अधिकाधिक केविलवाणे, भकास होत आहे. वाढत्या शहरीकरणामुळे प्रचंड प्रमाणात अस्वस्थता वाढत आहे, प्रश्नांची भीषणता वाढत आहे. महाराष्ट्रात १० लाख लोकसंख्येपेक्षा जास्त लोकसंख्या असलेली ७ शहरे आहेत आणि ती भारतातील इतर कुठल्याही राज्यापेक्षा सर्वाधिक आहेत. गेल्या ५० वर्षांत भारतातील शहरी लोकसंख्या १०% नी वाढली. २०३० पर्यंत भारतातील किमान ४०% लोक शहरांत राहात असतील.

शहरात राहणार्‍या सामान्य माणसाला सकाळ-संध्याकाळ अनंत अडचणींचा सामना करावा लागत आहे, समस्या वाढत आहेत. शहरातील या परिस्थितीमध्ये सुधारणा व्हावी, अशी सगळ्यांची इच्छा असते. जागरूक नागरिक असतात, हाताच्या बोटांवर मोजण्याइतके, नागरी संघटना खूप दिसतात, झपाट्याने काम करतात, प्रश्नाला भिडतात, अडचणी आल्यावर कोलमडतात, दुसर्‍या फळीतील नेतृत्त्व उभे करायला खूप त्रास होतो, अशा संघटनांना सिटीपीडिया हे माध्यम आधार ठरेल. समविचारी सजग नागरिकांना नागरिकांना व्यक्त होण्यासाठी आणि एकत्र येऊन प्रश्नांचा मागोवा आणि पाठपुरावा करण्यासाठी सिटीपीडिया हे माध्यम उपयोगी ठरेल. ठाणे शहर स्मार्ट सिटी योजनेअंतर्गत आहे, पण ते खऱ्या अर्थाने स्मार्ट होण्यासाठी सिटीपीडिया महत्त्वाची भूमिका बजावू शकते.
</div>


<div class="portal-box">
<div class="portal-header color-institutes">🎓 Institutes</div>
<br>[[Savitribai Phule Pune University]]
<br>[[Fergusson College]]
<br>[[National Chemical Laboratory]]
<br>[[Category:Education in Pune|Browse list...]]
</div>


<div class="portal-box">
<div class="portal-header color-civic">📢 Civic Issues & Services</div>
<br>[[Pune Metro]] updates.
<br>[[Pune Municipal Corporation|PMC]] services.
<br>[[Waste Management]] initiatives.
<br>[[Category:Pune Civic Life|Reports...]]
</div>
</div>

<div style="display: flex; background: #cedbe4; border: 1px solid #d1d5db; border-radius: 15px; padding: 25px; margin-bottom: 20px; gap: 20px; align-items: center; box-shadow: 0 2px 8px rgba(0,0,0,0.05); font-family: sans-serif;">

<div style="flex: 4; text-align: center; border-right: 1px solid #e2e8f0; padding-right: 25px;">
<div style="font-size: 20px; font-weight: bold; color: #333; line-height: 1.1;">
<span style="color: #c53030;">सिटिपीडिया फाउंडेशन</span></div>

<div style="font-size: 15px; color: #475569; line-height: 1.5;">आज मितीस तीन शहरांचे सिटिपीडिया तयार करण्याचे काम हाती घेतले असून, मुंबई शिवाय ठाणे आणि पुणे शहरांच्या सिटिपीडियावर जाण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा.
ठाणे शहर सिटिपीडिया: https://thane.citypedia.online
पुणे शहर सिटिपीडिया: https://pune.citypedia.online</div>
</div>

<div style="flex: 6; padding-left: 10px;">
<div style="background: #ffffff; border: 1.5px dashed #cbd5e1; padding: 15px; border-radius: 10px; font-size: 14px; box-shadow: inset 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.02);"> <span style="font-weight: bold; color: #1e293b;">लेखन वर्गवारी (Categories): महाराष्ट्र संबंधित | महाराष्ट्र भूषण | महाराष्ट्रातील संस्था उपक्रम | नगर नियोजन | लोकप्रतिनिधी | नागरी समस्या | ज्येष्ठ नागरिक | ई-बुक ऑडिओ लेख | कला क्रीडा सांस्कृतिक | पर्यावरण | शासकीय योजना | चित्रपट नाट्य परीक्षण | कोर्ट कायदा नियम | लक्षवेधी बातम्या | सिटीपीडिया</div>
</div>
</div>

New Page

2026-02-01T13:55:51Z

Admin: Created page with "OK"